Lasy Państwowe
Logo Encyklopedii Leśnej
D
Ilość znalezionych haseł: 720

Drzewa i krzewy

dąb

(botanika leśna, drzewa i krzewy leśne), (Quercus)  rodzaj z rodziny bukowatych (Fagaceae) obejmujący ok. 600 gatunków, niemal wyłącznie na półkuli północnej. W Polsce dwa gatunki oraz jeden o dyskusyjnym statusie w naszej florze.  Dąb szypułkowy (Quercus robur L.). Drzewo do 50 m wysokości. Pąki szczytowe krótkie, jajowate, na wierzchołku przytępione, nieco 5-graniaste. Liście o dł. 5-12 cm, w zarysie odwrotniejajowate, nieregularnie klapowane, w nasadzie sercowate („uszkowate”). Blaszki na krótkich ogonkach, do 6-8 mm długości, nagie. Nerwy boczne dochodzą zarówno do wrębów jak i do szczytów klap. Żołędzie w zarysie owalnowalcowate ze spłaszczoną nasadą, osadzone na długich  szypułkach. Występowanie – prawie cała Europa, z wyjątkiem południowej części Półwyspu Iberyjskiego, Sycylii, Korsyki, północnej Skandynawii i północno-zachodniej Rosji. Ponadto Krym, Kaukaz i północny Iran. Wschodnie krańce zasięgu znajdują się na południowym Uralu i w środkowym biegu Wołgi. W górach Kaukazu do 1800 m n.p.m., w Karpatach do 1300 m n.p.m. Na terenie Polski pospolity gatunek na całym niżu i na pogórzu, do 600 m n.p.m. Jest bardziej światłożądny, ale mniej wymagający w stosunku do temperatury niż dąb bezszypułkowy Quercus petraea. Należy do drzew o dużych wymaganiach glebowych. Najlepiej rośnie na glebach zasobnych, świeżych i wilgotnych, gliniastych oraz gliniasto-piaszczystych. Najważniejszą rolę odgrywa w drzewostanach grądów, łęgów, dąbrów i sosnowo-dębowych borów mieszanych. Dąb bezszypułkowy [Quercus petraea (Matt.) Liebl.]. Drzewo do 40 m wysokości. Pąki szczytowe wydłużone, obłe, na wierzchołku zaostrzone. Liście w zarysie odwrotniejajowate, 5-12 cm dł., regularnie klapowane, w nasadzie zwykle klinowate. Blaszki na wyraźnych ogonkach, do 2,5 cm dł., od spodu na nerwach owłosione. Nerwy boczne dochodzą prawie wyłącznie do szczytów klap. Żołędzie w zarysie jajowate z zaokrągloną nasadą, osadzone na bardzo krótkich szypułkach lub siedzące. Występowanie – środkowa i zachodnia Europa (z wyjątkiem południowej Hiszpanii), południowa Skandynawia, Azja Mniejsza, Kaukaz i Iran. Wschodnia granica zasięgu przebiega od Kaliningradu przez Białystok, Brześć, Krzemieniec i dalej do ujścia Dniepru, a następnie przez Krym do Kaukazu. W górach Iranu do 2400 m n.p.m. (Elbrus), w Alpach do 1800 m n.p.m. Na terenie Polski na całym niżu z wyjątkiem najbardziej północno-wschodnich  rejonów kraju, w górach do ok. 600 m n.p.m. W porównaniu z dębem szypułkowym dąb bezszypułkowy jest bardziej ciepłolubny, dłużej znosi ocienienie w młodości i ma mniejsze wymagania w stosunku do wilgotności oraz żyzności gleb. Jest gatunkiem lasotwórczym w ubogich grądach, świetlistych i kwaśnych dąbrowach, lasach bukowo-dębowych oraz borach mieszanych. Dąb omszony (Quercus pubescens Willd.) – drzewo do 25 m wysokości, często wielopniowe i nisko ugałęzione. Pędy owłosione. Liście odwrotnie lub podłużniejajowate, 4-12 cm długości, wrębne lub klapowane, młode obustronnie owłosione, później z wierzchu łysiejące, spodem filcowate i szarozielone. Nasada krótko klinowata lub sercowata. Ogonek 5-12 mm długości. Żołędzie do połowy objęte filcowatą miseczką. Miseczki na krótkich szypułkach lub siedzące. Występowanie – prawie cała południowa Europa z wyjątkiem Portugalii, środkowej i południowej  Hiszpanii oraz południowej  Sardynii i Sycylii. Ponadto Krym, Kaukaz i Azja Mniejsza. W środkowej Europie północna granica zawartego zasięgu przebiega przez Niemcy, Czechy i Słowację. W Polsce jedyne, reliktowe stanowisko, najbardziej wysunięte na północ,  znajduje się w Bielinku na stromych zboczach pradoliny Odry. Pochodzenie dębu omszonego w tym miejscu nie jest całkowicie wyjaśnione. Istnieją przypuszczenia, że został on tam zawleczony przez ludzi po raz pierwszy już w średniowieczu.

Zobacz więcej...

Ochrona przyrody

Dąb Chrobry

to obecnie najgrubszy i najstarszy dąb szypułkowy w Polsce. Obwód drzewa wynosi 1004 cm, a wysokość 26 metrów (Zarzyński, Tomusiak, Borkowski 2016). Dąb rośnie na gruntach Nadleśnictwa Szprotawa w Borach Dolnośląskich, w pobliżu miejscowości Piotrowice (woj. dolnośląskie), jednak formalnie znajduje się w granicach województwa lubuskiego. Został uznany za pomnik przyrody 24 marca 1966 roku, a w opisie pojawiła się nazwa „Chrobry” i wiek 1000 lat. Ale już przed wojną był chroniony jako pomnik przyrody. Wówczas był nazywany Wielkim Dębem (niem. Grosse Eiche) i miał 8,61 m obwodu. W roku 2012 Instytut Dendrologii PAN w Kórniku wykonał badania, dzięki którym określono wiek drzewa na 720 ± 40 lat, co potwierdziło wcześniejsze szacunki. Duży przedział wieku wynika z pustego wnętrza pnia, co uniemożliwia pomiar tempa przyrostu drzewa w młodości. Objętość drzewa została oszacowano na ok. 90 m3, co stawia go ponownie na pierwszym miejscu w Polsce i trzecim w Europie. W dniu 18 listopada 2014 roku miał miejsce groźny pożar wnętrza drzewa, w wyniku barbarzyńskiego podpalenia. W wielogodzinnej akcji gaśniczej brało udział 13 jednostek straży pożarnej. Po pożarze stan drzewa ulega widocznemu pogorszeniu. Z żołędzi dębu „Chrobry” zebranych w 2003 roku i poświęconych przez papieża Jana Pawła II podczas pielgrzymki leśników polskich, wyhodowano oraz posadzono w całej Polsce ponad 500 tzw. „dębów papieskich”.

Zobacz więcej...
Kontakt

Szybki kontakt