działalność prawidłowa

(prawo ochrony środowiska i polityka leśna), działalność osób fizycznych oraz jednostek organizacyjnych, spełniająca cztery kryteria:
a) kryterium celowości;
b) kryterium gospodarności;
c) kryterium rzetelności, orazd) kryterium legalności. Za działalność celową należy uznawać taką działalność, która jest wprost (bezpośrednio) realizacją zadań ( obowiązków), przypadających danej osobie fizycznej czy jednostce organizacyjnej, albo która jest uzasadniona potrzebami, wynikającymi  (związanymi) z realizacją zadań (obowiązków), przypadających danej osobie fizycznej oraz jednostce organizacyjnej. Jeśli na przykład jednym nadleśnictwa jest odnawianie lasu, to za działalność celową uznać należy:
d) produkcję sadzonek do odnawiania lasu na szkółkach prowadzonych przez nadleśnictwo lub/oraz
e) nabywanie sadzonek do odnawiania lasu na szkółkach prowadzonych przez inne nadleśnictwa lub/orazf) nabywanie sadzonek do odnawiania lasu, produkowanych na szkółkach prywatnych lub/orazg) inicjowanie, utrzymywanie oraz pielęgnowanie odnowień naturalnych.Wymienione powyżej przedsięwzięcia służą bowiem osiągnięciu funkcji celu w postaci odnowienia lasu. Natomiast za działalność niecelową uznać należy utrzymywanie nadmiernej powierzchni szkółek, nie znajdującej uzasadnienia w areale, jaki zgodnie z zasadami hodowli lasu powinien pozostawać w czarnym lub zielonym ugorze, oraz w areale, jaki powinna być wykorzystywany do produkcji sadzonek w ilości:
a) zaspokajającej obecne oraz przyszłe potrzeby danego nadleśnictwa w zakresie prac odnowieniowych, zalesieniowych, w zakresie wprowadzania podszytów oraz dolnego piętra, prowadzenia poprawek, uzupełnień, dolesień, danego nadleśnictwa
b) potrzebnej do przekazania przez danego nadleśnictwo właścicielom lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa (w tym w ramach przeznaczania gruntów rolnych do zalesiania),
c) możliwej do zbycia wewnętrznego oraz zewnętrznego.Utrzymywanie nadmiernej powierzchni szkółek leśnej nie służy realizacji funkcji celu szkółek: produkcji sadzonek. Celowe jest natomiast zagospodarowanie nadmiernej powierzchni szkółek leśnych poprzez wprowadzenie na nią roślinności leśnej, przeznaczenie na poletko łowieckie itp. itd.Prowadzenie działalności w zgodzie z kryterium gospodarności oznacza realizację poszczególnych zadań z rozsądnym (racjonalnym) wykorzystaniem leśnych zasobów ekonomicznych, jednak z uwzględnieniem potrzeb lasu oraz zasad gospodarki leśnej.Jako przykłady działań niegospodarnych można dla przykładu wymienić:
a) produkowanie sadzonek w ilości zdecydowanie przekraczającej potrzeby wynikające z różnych, wyżej wymienionych, kierunków ich zużycia;
b) produkowanie sadzonek przy nadmiernych kosztach jednostkowych;
c) podjęcie decyzji o sztucznym odnowieniu danej powierzchni, pomimo występowania na niej dobrych odnowień naturalnych, nie wymagających – na ich utrzymanie oraz „wyprowadzenie” – niewspółmiernie wysokich nakładów finansowych;
d) nieoszczędne wykorzystanie środków, przeznaczonych na działania rozwojowe, poprzez ich prowadzenie przy nadmiernych kosztach jednostkowych (nie znajdujących uzasadnienia w długookresowym efekcie „przyrodniczym:
e) prowadzenie sprzedaży drewna przy cenach nie odzwierciedlających popytu oraz możliwości płatniczych nabywców;
f) prowadzenie działalności administracyjnej (zarządczej) przy bardzo wysokich kosztach jednostkowych – nie znajdującej uzasadnienia w warunkach działalności leśnej;
Ocena stopnia gospodarności działalności leśnej nie jest przedsięwzięciem prostym – m. in. ze względu na tzw. efekt przyczynowo – skutkowy (realizacja danego przedsięwzięcia przy niskim zużyciu leśnych zasobów ekonomicznych może wiązać się z potrzebą wysokiego zużycia leśnych zasobów ekonomicznych przy realizacji innego przedsięwzięcia; na przykład wyprodukowanie sadzonek przy niskich kosztach jednostkowych może wiązać się z odpowiednio wyższymi kosztami na prace w zakresie wysadzania sadzonek, nie mówiąc już o poziomie kosztów jednostkowych poprawek czy uzupełnień). Dlatego gospodarność działalności leśnej raczej nie powinna ograniczać się wyłącznie do rachunku ekonomicznej efektywności pojedynczych przedsięwzięć. Należy preferować wskaźnik efektywności ekonomicznej przedsięwzięć w rachunku ciągnionym.Przy ocenie gospodarności działalności leśnej bardzo duże znaczenie ma wzorzec prawidłowości (t. j. poziom wskaźnika gospodarności, który można uznać za normalny).Prowadzenie działalności z zachowaniem kryterium rzetelności oznacza w szczególności:
a) wykonywanie zadań gospodarczych i administracyjnych zgodnie ze standardami zawodowymi (t. j. w zgodzie z zasadami gospodarki leśnej oraz innymi aktami reglamentacji wewnętrznej) przy zachowaniu należytej jakości i staranności;
b) staranne dokumentowanie (ewidencjonowanie) prowadzonej działalności (w tym z urządzeniach księgowych). Można na przykład uzyskać bardzo niskie koszty jednostkowe działalności administracyjnej poprzez niestaranne wykonywanie określonych obowiązków. Można produkować sadzonki przy niskich kosztach jednostkowych, jednak o bardzo słabych właściwościach hodowlanych. Za działalność naruszającą kryterium rzetelności należy uznać niedbałe prowadzenie ksiąg rachunkowych czy działalności sprawozdawczej. W tych przypadkach, w których działalność zgodna z kryteriami rzetelności skutkuje odpowiednią jakością zadań, realizowanych przez Lasy Państwowe, godne polecenia jest łączne ocenianie działalności za pomocą wskaźnika ekonomicznej efektywności oraz wskaźników, obrazujących spełnienie kryteriów stopnia rzetelności działania. Służyć temu może postępowanie zgodne z metodologią analizy wartości.Warunki legalności działania Lasów Państwowych scharakteryzowano w innym miejscu niniejszej encyklopedii.

ŹRÓDŁO (AUTOR)

Konrad Tomaszewski. Prototyp Encyklopedii leśnej. Materiał niepublikowany.