wyznaczniki (źródła) uprawnień do władania przez Lasy Państwowe składnikami majątkowymi

(prawo ochrony środowiska i polityka leśna), normy prawne, zawierające dyspozycję, zobowiązującą oraz uprawniającą Lasy Państwowe (jednostki organizacyjne Lasów Państwowych) do sprawowania zarządu (innego władania) poszczególnymi składnikami majątkowymi, będącymi własnością oraz pod innymi tytułami prawnymi należącymi do Skarbu Państwa. W tym kontekście należy zauważyć, że :- w art. 4 ust. 1 ustawy o lasach określono, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe zarządza, z określonymi wyjątkami, lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa,- z powołanej powyżej normy wynika, że z zastrzeżeniem wyjątków, przywołanych w ustawie o lasach, niekwestionowaną właściwością Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe jest władanie w formie zarządu, określonego w ustawie o lasach, lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa,- w art. 4 ust. 3 ustawy o lasach określono, że w ramach sprawowanego zarządu (w ramach zarządu lasami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa) Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencją majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość,- nałożenie na Lasy Państwowe normą art. 4 ust. 3 obowiązku prowadzenia ewidencji oraz ustalania jego wartości majątku Skarbu Państwa należy traktować zawężająco (ustawodawcy nie mogło przecież chodzić o ewidencję zbiorczą całego mienia Skarbu Państwa, gdyż to zadanie należy do ministra właściwego ds. Skarbu Państwa, a z mocy odrębnych przepisów Lasy Państwowe należy traktować jedynie jako jednostkę ewidencji przedmiotowej oraz podmiotowej mienia Skarbu Państwa, wchodzącego w skład leśnych zasobów ekonomicznych),- przywołanie obowiązku ewidencjonowania oraz obowiązku w zakresie określania wartości majątku Skarbu Państwa  w końcowej części normy art. 4 ust. 3 pozwala na przyjęcie, że grunty, inne nieruchomości oraz ruchomości związane z gospodarką leśną – a więc składniki majątkowe, którymi Lasy Państwowe mają gospodarować, są to składniki majątkowe należące do Skarbu Państwa, - gospodarowanie gruntami, o których mowa w art. 4 ust. 3 ustawy o lasach, nie należy rozumieć jako gospodarowania wyłącznie gruntami, będącymi lasami; ustawodawca w wielu bowiem miejscach  ustawy o lasach dowiódł, że wyraźnie rozróżnia grunty, będące lasami, grunty, nie będące lasami oraz nieruchomości, nie będące gruntami:• „Plan urządzenia lasu powinien zawierać w szczególności opis lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia „/art.18.4 pkt.1/;• „Nadleśniczy prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu. W szczególności nadleśniczy /.../ bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych” /art. 35. 1 pkt.2 a/ ; • „W zarząd Lasów Państwowych (nadleśnictw) przekazuje się stanowiące własność Skarbu Państwa grunty przeznaczone do zalesienia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu” /Art. 36. 1./ ,• „Kierownik jednostki organizacyjnej Lasów Państwowych, z wyjątkiem kierownika jednostki organizacyjnej, o której mowa w art. 32 ust. 2 pkt.4, za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać stanowiące własność osób fizycznych lub prawnych lasy oraz grunty przeznaczone do zalesienia, jak również inne grunty i nieruchomości, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa” /Art. 37. 1/; • „Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości Skarbu Państwa znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych, z zastrzeżeniem art. 40a, może następować w przypadkach /.../” /Art. 38. 1./ ,- zacytowane w zdaniu poprzednim normy ustawy o lasach świadczą o tym, że intencją ustawodawcy było nie tylko nadanie Lasom Państwowym uprawnienia do zarządu lasami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, lecz również do władania w tej samej formie (w formie zarządu) gruntami, nie będącymi lasami ( w tym gruntami, przeznaczonymi do zalesienia) oraz nieruchomościami, nie będącymi gruntami, stanowiącymi ( lub stającymi się po nabyciu) własnością Skarbu Państwa, - należy podnieść, że w rzeczywistości Lasy Państwowe władają niektórymi nieruchomościami, nie będącymi lasami, w formie zarządu trwałego, stanowionego na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami,- zwraca uwagę, że w normie art. 4 ust. 3 ustawodawca nie rozstrzygnął w sposób definitywny, że składniki majątkowe, którymi Lasy Państwowe mają gospodarować, muszą należeć do Skarbu Państwa wyłącznie pod prawnym tytułem własności; - powyższe stanowi przesłankę prawną „legalizującą” stan faktyczny władania przez Lasy Państwowe w wielu przypadkach składnikami majątkowymi nabytymi za, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa nie na własność Skarbu Państwa, lecz w posiadanie zależne lub nabytymi przez Skarb Państwa na podstawie wszelkich innych (niż własność) praw rzeczowych (jeżeli Lasy Państwowe za Skarb Państwa, w imieniu Skarbu Państwa i na rzecz Skarbu Państwa nabywają na przykład nieruchomość nie będącą gruntem  na przykład w drodze najmu, to składnik ten staje się składnikiem majątkowym nabytym przez Skarb Państwa w posiadanie zależne; Skarb Państwa staje się najemcą danego składnika majątkowego; Lasom Państwowym przypada obowiązek gospodarowania tą nieruchomością; nie ma przy tym żadnych przeciwwskazań, aby władanie takim majątkiem w dalszym ciągu nazywać zarządem; dodatkowych argumentów za taką kwalifikacją władania przykładową nieruchomością nabytą przez Skarb Państwa w posiadanie zależne lub samoistne dostarczają przytoczone poniżej rozważania na temat dzierżenia; dzierżyciel władać może składnikiem majątkowym zarówno za właściciela, jak i za posiadacza samoistnego czy posiadacza zależnego); - regulacje ustawy o lasach nie unormowały również, zdarzających się w praktyce, sytuacji, w których Lasy Państwowe (jednostki organizacyjne Lasów Państwowych) wchodzą, bez nabycia „pełnego” zarządu, we władanie  składnikami majątkowymi Skarbu Państwa (w tym we władanie nieruchomościami Skarbu Państwa ), będącymi już we władaniu osób fizycznych oraz innych jednostek organizacyjnych ( na przykład pozostającymi w ich  zarządzie trwałym); załóżmy, że Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych ma uzasadnioną potrzebę korzystania z części gmachu przy ulicy Wawelskiej nr 22 w Warszawie; jak wiadomo gmach ten stanowi własność Skarbu Państwa; pozostaje przy tym w trwałym zarządzie Ministerstwa Środowiska; decydując się na rozwiązanie prawne, polegające na tym, że Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych (działając przecież za, w imieniu oraz na rzecz Skarbu Państwa) wynajmuje od Skarbu Państwa część powierzchni powołanego gmachu – doprowadzamy do sytuacji prawnej, w której Skarb Państwa, reprezentowany tutaj z jednej strony przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych, a z drugiej strony przez Ministra Środowiska , staje się (!!!) najemcą składnika majątkowego, będącego  własnością Skarbu Państwa, staje się posiadaczem zależnym rzeczy, która de facto nie może pozostawać w posiadaniu zależnym Skarbu Państwa, skoro stanowi własność Skarbu Państwa; jeżeli za korzystaniem przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych z części powierzchni gmachu przy ulicy Wawelskiej nr 22 w Warszawie przemawiają kryteria celowości oraz gospodarności prawidłowego działania – to racjonalnym rozwiązaniem byłoby przyjęcie, że to korzystanie z powołanej nieruchomości (części nieruchomości) obywa się na warunkach swoistego współzarządu (współdzierżenia); zwraca przy tym uwagę, że zarówno trwały zarząd, przypadający państwowym organom władzy publicznej, jak również zarząd, przypadający z ustawy o lasach Lasom Państwowym, mają charakter władztwa nieodpłatnego cudzym majątkiem; rzecz jednak w tym, że regulacje ustawy o gospodarce nieruchomościami usankcjonowały absurd prawny, wykazany powyżej; w art. 18. tej ustawy określono mianowicie, że jednostkom organizacyjnym, nieposiadającym osobowości prawnej, nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane m.in. w najem, dzierżawę oraz użyczenie –  z zastrzeżeniem, że odbywa ma się to odbywać na cele, związane z działalnością tych jednostek; z kolei w art. 43 powołanej ustawy rozstrzygnięto, że jednostki organizacyjne, mające nieruchomości Skarbu Państwa w trwałym zarządzie, mogą, za zgodą organu nadzorującego, oddawać te nieruchomości lub ich części  w najem, dzierżawę albo użyczenie w drodze umowy, zawartej na okres nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu, jeśli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, lub za zgodą właściwego organu, jeżeli umowa jest zawierana na okres powyżej trzech lat, przy czym nieruchomości oddane w trwały zarząd ministerstwom, urzędom centralnym i urzędom wojewódzkim lub części tych nieruchomości mogą być oddawane w najem, dzierżawę lub użyczenie za zgodą ministra właściwego do spraw administracji publicznej; należy zatem dojść do wniosku, że Lasy Państwowe (jednostki organizacyjne Lasów Państwowych) mogą, z mocy ustawy o lasach, władać nieruchomościami Skarbu Państwa w formie zarządu, zaś w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, pozostających w dzierżeniu ( w tym w trwałym zarządzie), użytkowaniu wieczystym oraz posiadaniu zależnym osób fizycznych oraz innych jednostek organizacyjnych, mogą, z mocy ustawy o gospodarce nieruchomościami, władać nimi na podstawie umowy najmu (podnajmu), dzierżawy (podzierżawy)  oraz użyczenia (jeśli te osoby fizyczne oraz inne jednostki organizacyjne mogą nieruchomości te wynajmować, wydzierżawiać lub użyczać z mocy wiążącego ich prawa, zawartych umów na korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa oraz wydanych w tej sprawie aktów administracyjnych); wydaje się jednak, że opisane w zdaniach poprzednich wchodzenie przez Lasy Państwowe w posiadanie zależne nieruchomości Skarbu Państwa należy mimo wszystko traktować jako nie nazwane przez prawo stanowienie współzarządzania przez Lasy Państwowe tymi nieruchomościami, choć dokonywane z  użyciem stosunku prawnego najmu, dzierżawy lub umowy oddania – wzięcia w użyczenie;- regulacje ustawy o lasach nie rozstrzygnęły wprost ( nie rozstrzygnęły jednoznacznie) kwestii uprawnień Lasów Państwowych do władania w formie zarządu ruchomościami Skarbu Państwa ( a w szczególnych przypadkach do władania ruchomościami w formie najmu, dzierżawy lub użyczenia), związanymi z gospodarką leśną, oraz niematerialnymi zasobami majątkowymi, potrzebnymi do prowadzenia gospodarki leśnej oraz do wypełniania wszelkich innych zadań, przypadających Lasom Państwowym (ustawodawca określił, że Lasy Państwowe mają obowiązek gospodarowania ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, dopiero w końcowej regulacji określając, że mienie, należące do okręgowych zarządów lasów państwowych oraz nadleśnictw staje się mieniem zarządzanym przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych, wykreowane w ustawie o lasach; w ustawie o lasach o niematerialnych składnikach majątkowych w ogóle nie ma mowy);- dodatkową przesłanką prawną, utrudniającą rozstrzygnięcie powyższych dylematów, jest zakres reglamentacji rozdziału  6a ustawy o lasach pt. „Gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa będącym w zarządzie Lasów Państwowych”. W przepisach tego rozdziału jest mowa prawie  wyłącznie o gospodarowaniu lasami, gruntami, nie będącymi lasami oraz innymi nieruchomościami. Tylko trzy przepisy zostały poświęcone innym aktywom majątkowym (p.102)• przepis art. 41, mówiący o zaciąganiu przez Lasy Państwowe w imieniu Skarbu Państwa kredytów bankowych oraz pożyczek z narodowego i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej,• przepis art..42, mówiący o przystępowaniu lub tworzeniu w Lasach Państwowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek akcyjnych, • przepis art. 43, mówiący o pieczęci, jaką mają posługiwać się jednostki organizacyjne Lasów Państwowych, - nie może ulegać wątpliwości, że obrażałoby w sposób rażący zasadę racjonalnego ustawodawcy potraktowanie unormowań rozdziału 6 a ustawy o lasach jako pośredniego enumeratywnego wyszczególnienia mienia, będącego w zarządzie Lasów Państwowych, a dokładniej jako enumeratywnego wyszczególnienia wszystkich składników majątkowych, mogących być w zarządzie Lasów Państwowych; oznaczałoby to bowiem, że składniki majątkowe, mogące być w zarządzie Lasów Państwowych stanowią: • lasy; • grunty, nie będące lasami,• nieruchomości, nie będące gruntami,• środki kredytowe (pozostające w zarządzie Lasów Państwowych obce środki pieniężne brane na warunkach kredytowych przez Skarb Państwa za pośrednictwem Lasów Państwowych),• środki, pochodzące z pożyczek, udzielanych przez dwa fundusze celowe (Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska  i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej),• udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością,• akcje jako papiery wartościowe,• pieczęcie okrągłe, do używania których obowiązane są jednostki organizacyjne Lasów Państwowych,- uprawnienie do zarządu przez Lasy Państwowe ruchomościami Skarbu Państwa oraz określonymi niematerialnymi składnikami majątkowymi można wywieść nie tylko z zasady racjonalnego ustawodawcy, lecz również z:• okoliczności, że ustawodawca wprowadził do ustawy o lasach pojęcie zarządu, a nie kodeksowe pojęcie dzierżenia (przesłanka stwarzająca punkt wyjścia do wywiedzenia uprawnienia Lasów Państwowych do władania niematerialnymi składnikami majątkowymi), • „odziedziczenia”  prawnego przez Lasy Państwowe z mocy ustawy o lasach całego mienia, należącego do państwowego gospodarstwa leśnego,• utrwalonej praktyki władania przez Lasy Państwowe ruchomościami oraz niematerialnymi składnikami majątkowymi, należącymi (przede wszystkim pod prawnym tytułem własności) do Skarbu Państwa, oraz nazywania tego władania zarządem- wydaje się, że konsekwentnie należy przyjąć, że jeżeli ruchomości oraz majątek niematerialny, należący pod różnymi tytułami prawnymi do Skarbu Państwa, znajduje się w faktycznym władaniu osób fizycznych lub jednostek organizacyjnych – to Lasy Państwowe mogą uzyskiwać władztwo nad tym majątkiem na podstawie umowy najmu, dzierżawy, wzięcia w użyczenie oraz (zwłaszcza w odniesieniu do majątku niematerialnego) na podstawie umów podobnychW poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy Lasom Państwowym przysługuje uprawnienie do sprawowania zarządu majątkiem niematerialnym niezbędne okazuje się przybliżenie pojęcia „zarządu”, wykreowanego w ustawie o lasach.Rozważania nasze rozpocznijmy od unormowań kodeksu cywilnego, dotyczących prawa rzeczowego posiadania.Właśnie z uregulowań k.c. można wywieść, że posiadanie jest prawem rzeczowym, uprawniającym do władania rzeczą.Ten, kto ma przedmiotowe prawo oraz, korzystając z tego prawa, daną rzeczą faktycznie włada jak właściciel jest posiadaczem samoistnym.Ten, kto ma w/w prawo oraz, korzystając z tego prawa, faktycznie bezpośrednio włada cudzą rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo na cudzą rzeczą, jest posiadaczem zależnym.Zwraca uwagę, że kodeks cywilny nie używa słowa „jako” (jako właściciel, jako użytkownik), lecz słowa „jak” (jak właściciel, jak użytkownik). Przez taki zabieg redakcyjny usankcjonowany został w k.c. stan faktyczny np. władania rzeczą jak właściciel bez faktycznego tytułu własności, czy jak użytkownik bez  legitymowania się  prawem użytkowania, obciążającym daną rzecz. Brak tych tytułów nie musi znosić prawa rzeczowego posiadania. Ten, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem. W rozumieniu kodeksu cywilnego dzierżyciel nie jest posiadaczem (przekonuje o tym choćby treść art. 343 k.c.). Prawo dzierżenia  (dzierżenie) jest jednak bez wątpienia szczególnym przejawem rzeczowego prawa posiadania. Lasy Państwowe, w odniesieniu do materialnych składników majątkowych, należących do Skarbu Państwa, są bez wątpienia w rozumieniu kodeksu cywilnego dzierżycielami tego majątku, bowiem faktycznie władają nim za Skarb Państwa jako osobę prawną. Ustawa o lasach nie posługuje się jednak pojęciem dzierżenia, lecz zarządu. W odniesieniu do materialnych składników majątkowych, należących do Skarbu Państwa, są to pojęcia bardzo bliskoznaczne. W odniesieniu do majątku materialnego - zarząd jest przypisanym przez ustawę o lasach prawem Lasów Państwowych do określonego faktycznego władania przez tę jednostkę za Skarb Państwa majątkiem materialnym, należącym pod różnymi tytułami prawnymi do Skarbu Państwa. Ważąc, iż ustawa o lasach posługuje się właśnie pojęciem zarządu, a nie kodeksowym pojęciem dzierżenia (dotyczącym de facto dóbr materialnych) można postawić tezę, że zarząd w rozumieniu ustawy o lasach może rozciągać się  również na  faktyczne władanie majątkiem niematerialnym, należącym do Skarbu Państwa. W tym miejscu niezbędne wydaje się  przywołanie przepisów końcowych ustawy o lasach, z których wynika, że z dniem wejścia ustawy  w życie – okręgowe zarządy lasów państwowych, utworzone na podstawie ustawy z 1949 roku o państwowym gospodarstwie leśnym stały się z mocy prawa regionalnymi dyrekcjami Lasów Państwowych w rozumieniu ustawy z 1991 o lasach. Nadleśnictwa, działające na podstawie ustawy z 1949, stały się nadleśnictwami w rozumieniu ustawy o lasach, a zakłady produkcyjno-usługowe – innymi jednostkami organizacyjnymi Lasów Państwowych (zakładami). Mienie okręgowych zarządów Lasów Państwowych, a zatem materialne i niematerialne składniki majątkowe, pozostające prawnie przed dniem wejścia w życie ustawy o lasach we władaniu okręgowych zarządów LP, oraz prawa majątkowe i ciężary do  tych składników majątkowych przywiązane  – z dniem wejścia w życie  ustawy o lasach stały się mieniem regionalnych zarządów Lasów Państwowych oraz nadleśnictw – odpowiednio. Nie ulega przy tym wątpliwości, że mienie okręgowych zarządów Lasów Państwowych, o którym mowa powyżej, obejmowało w szczególności wiele nieruchomości,  ruchomości, a także takie prawa majątkowe, jak prawo do nabywania, wytwarzania w drodze robót budowlano – montażowych, umarzania, likwidowania,  zbywania, używania w toku normalnej działalności, obciążania ograniczonymi prawami rzeczowymi, wynajmowania, czy wydzierżawiania składników majątkowych ( w tym nieruchomości, ruchomości, wartości niematerialnych i prawnych, majątku finansowego i innego majątku). Szczegółowa analiza zadań, praw do władania składnikami majątkowymi, innych uprawnień majątkowych oraz uprawnień niemajątkowych, odziedziczonych przez Lasy Państwowe na mocy końcowych unormowań ustawy o lasach, została dokonana w ramach definicji hasła „ Lista historycznych aktów prawnych ”.